Depresja należy do najczęściej występujących zaburzeń nastroju. Choć o zdrowiu psychicznym mówi się dziś znacznie więcej niż jeszcze kilkanaście lat temu, depresja nadal bywa źle rozumiana. Często kojarzymy ją wyłącznie ze smutkiem, wycofaniem czy brakiem chęci do działania. Tymczasem jej objawy mogą być znacznie bardziej różnorodne, a sam przebieg choroby może wyglądać inaczej u różnych osób.
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na depresję choruje około 280 milionów ludzi na całym świecie. Szacuje się również, że w Europie depresji doświadcza około jedna na sześć osób, natomiast w Polsce ponad 10% dorosłych przynajmniej raz w życiu doświadcza epizodu depresyjnego.
Objawy depresji według ICD-10
Według klasyfikacji ICD-10, aby rozpoznać epizod depresyjny, przez co najmniej dwa tygodnie powinny występować przynajmniej dwa z trzech podstawowych objawów:
1.obniżony nastrój,
2.utrata zainteresowań i zdolności do odczuwania przyjemności, czyli anhedonia,
3.zmniejszenie energii prowadzące do większej męczliwości i ograniczenia aktywności.
Dodatkowo towarzyszyć im mogą między innymi:
- trudności z koncentracją i uwagą,
- obniżona samoocena,
- poczucie winy oraz niskie poczucie własnej wartości,
- pesymistyczne postrzeganie przyszłości,
- myśli lub zachowania samobójcze,
- zaburzenia snu,
- zmniejszony lub zwiększony apetyt.
Warto pamiętać, że rozpoznanie depresji nie powinno opierać się wyłącznie na pojedynczym objawie, ale na całościowym obrazie funkcjonowania danej osoby. Dlatego istotne jest kompleksowe podejście diagnostyczne, uwzględniające całość symptomów i doświadczeń danej osoby.
Depresja nie zawsze wygląda tak samo
Jednym z problemów związanych z depresją jest przekonanie, że osoba chorująca musi wyglądać na smutną i przygnębioną. W rzeczywistości nie zawsze tak jest.
Niektóre osoby potrafią przez długi czas pracować, spotykać się z innymi, żartować i sprawiać wrażenie, że wszystko jest w porządku, mimo że wewnętrznie zmagają się z dużym cierpieniem. Dlatego sam wygląd czy zachowanie człowieka nie zawsze pozwala ocenić jego stan psychiczny.
Depresja może również przebiegać inaczej w zależności od wieku i płci. Kobiety chorują na depresję około dwa razy częściej, natomiast mężczyźni częściej zwlekają z szukaniem profesjonalnej pomocy. W konsekwencji mogą trafiać do specjalisty dopiero wtedy, gdy objawy są już bardzo nasilone.
Obok objawów depresji uwzględnionych w kryteriach diagnostycznych, warto uwzględnić jak symptomy mogą pokazywać się na różnych obszarach naszego funkcjonowania:
| Emocje | Myśli | Ciało | Zachowanie |
| Długotrwały smutek, przygnębienie, poczucie pustki | Trudności w koncentracji, zapominanie rzeczy | Przewlekłe zmęczenie, brak energii | Unikanie kontaktów z ludźmi, izolacja |
| Utrata radości z rzeczy, które wcześniej sprawiały przyjemność | Problemy z podejmowaniem decyzji, wahanie się | Zaburzenia snu – bezsenność lub nadmierna senność | Zaniedbywanie codziennych obowiązków, trudności w pracy lub szkole |
| Drażliwość, uczucie napięcia lub wewnętrznego niepokoju | Negatywne myśli o sobie, świecie i przyszłości | Zmniejszony lub zwiększony apetyt, wahania wagi | Brak motywacji do działania, apatia |
| Poczucie beznadziejności, pesymizm co do przyszłości | Powracające myśli o śmierci, samobójstwie lub myśli rezygnacyjne | Spowolnienie ruchów, uczucie ociężałości | Nadużywanie alkoholu, substancji psychoaktywnych |
| Poczucie winy, niskiej wartości, samooskarżanie się | Napięcie mięśni, bóle głowy, żołądka, pleców |
Najczęstsze mity na temat depresji:
Mimo, że temat depresji coraz częściej pojawia się w przestrzeni publicznej, wciąż krąży wokół niego wiele mitów i nieporozumień. Te błędne przekonania mogą prowadzić do bagatelizowania objawów, opóźnienia w szukaniu pomocy lub poczucia wstydu i frustrustracji, powstającymi w próbie poradzenia sobie.
- MIT: Depresja to oznaka słabości
FAKT: Depresja nie ma nic wspólnego z brakiem siły, słabego charakteru czy „wygodnictwem”. To prawdziwe zaburzenie nastroju, które może dotknąć każdego – niezależnie od płci, wieku, statusu społecznego czy osobowości.Osoby zmagające się z depresją bardzo często są nadwyraz wewnętrznie silne i przez długi czas „dzielnie” funkcjonują pomimo cierpienia. To właśnie odwaga – nie słabość – sprawia, że ktoś decyduje się szukać wsparcia i mówić o swoim stanie.
- MIT: Wystarczy pozytywne myślenie, żeby się wyleczyć
FAKT: Choć optymizm i wspierające myśli mogą mieć pozytywny wpływ na nastrój, depresja nie jest stanem, z którego można się „wyjść” jedynie przy pomocy dobrego humoru czy afirmacji.
To zaburzenie obejmuje zmiany biologiczne w mózgu, trudności poznawcze i emocjonalne, które wpływają na sposób myślenia, przeżywania i funkcjonowania. Leczenie depresji najczęściej wymaga terapii, a w niektórych przypadkach również farmakoterapii. Rady w stylu „uśmiechnij się” czy „nie przesadzaj” są nie tylko nieskuteczne, ale też mogą pogłębiać poczucie niezrozumienia i winy.
- MIT: Depresja to po prostu przedłużony smutek
FAKT: Smutek jest naturalną emocją, którą każdy z nas doświadcza np. po stracie, rozczarowaniu czy zmianie. Depresja to jednak coś więcej niż smutek. To zaburzenie, które wpływa na całe nasze funkcjonowanie: pojawia się utrata zainteresowań, trudności z odczuwaniem przyjemności (anhedonia), zaburzenia snu, spadek energii, problemy z koncentracją, poczucie bezwartościowości czy myśli samobójcze.
Sama obecność smutku nie oznacza depresji i odwrotnie: depresja nie zawsze objawia się smutkiem.
- MIT: Osoba z depresją wygląda na smutną i przygnębioną
FAKT :Depresja nie zawsze objawia się tak, jak pokazują to filmy czy kampanie społeczne. Nie każda osoba z depresją wygląda na przygnębioną. Wiele osób przez długi czas ukrywa swój stan, potrafi się uśmiechać, pracować, rozmawiać z innymi, a jednocześnie przeżywać głęboki wewnętrzny kryzys.
- MIT: Depresja zawsze ma konkretną przyczynę
FAKT: U części osób depresję poprzedza wyraźnie stresujące lub traumatyczne wydarzenie (np. strata, rozwód, wypalenie zawodowe). Ale u innych depresja może pojawić się „znikąd”, bez konkretnego powodu, co często budzi zdziwienie lub frustrację.
Na rozwój depresji wpływają czynniki biologiczne (np. predyspozycje genetyczne, zaburzenia neuroprzekaźników), psychologiczne (np. schematy myślenia, styl radzenia sobie ze stresem) i środowiskowe (np. izolacja społeczna, trudne dzieciństwo). Depresja nie zawsze daje się sprowadzić do jednego czynnika, przyczyny depresji są często złożone i wielowymiarowe.
- MIT: Depresja jest czymś, z czego można bez problemu wyjść
FAKT: Depresja jest chorobą, tak samo jak cukrzyca, choroby serca czy krótkowzroczność i nie można się zmusić do tego, aby nasz stan z dnia na dzień się zmienił. Wiara w to, że można sobie poradzić z depresją dzięki silnej woli, sprawia, że możesz poczuć się jak nieudacznik, a w efekcie doprowadzi do pogorszenia objawów depresji. Nieleczona depresja powoduje poważne problemy ze zdrowiem i może nawet doprowadzić do śmierci. Pamiętaj, problemy ze zdrowiem psychicznym są równie ważne jak te związane ze zdrowiem fizycznym i nie mogą czekać.
- MIT: Istnieje jeden skuteczny i uniwersalny sposób leczenia depresji u każdego
FAKT: W praktyce łatwo zauważyć, że wdrażanie u wszystkich chorych na depresję tego samego, uniwersalnego planu leczenia nigdy nie zakończy się sukcesem. Wynika to z faktu, że różne osoby mogą inaczej reagować na różne leki antydepresyjne. Jedne z nich mogą niektórym osobom pomóc, ale u innych mogą pogorszyć ich stan. Odpowiedni plan leczenia, który często łączy farmakoterapię oraz terapię jest kluczem do przezwyciężenia i radzenia sobie z objawami.
Skąd bierze się depresja?
Na pytanie o przyczynę depresji nie zawsze można odpowiedzieć jednym zdaniem. W przeciwieństwie do niektórych chorób somatycznych, nie ma jednego czynnika, który można wskazać jako źródło wszystkich przypadków depresji.
Pomocny w rozumieniu jej powstawania jest model biopsychospołeczny, który uwzględnia trzy grupy czynników: biologiczne, psychologiczne oraz społeczno-kulturowe.
Czynniki biologiczne
Mogą obejmować między innymi:
- predyspozycje genetyczne,
- nieprawidłowe funkcjonowanie układów neurobiologicznych,
- stan zdrowia fizycznego,
Czynniki psychologiczne
Znaczenie mogą mieć między innymi:
- trudne doświadczenia życiowe,
- określone przekonania dotyczące funkcjonowania świata,
- sposób radzenia sobie ze stresem,
- cechy osobowości i temperamentu,
- samoocena.
Czynniki społeczne i środowiskowe
Na samopoczucie psychiczne wpływa również otoczenie, w którym żyjemy. Znaczenie mogą mieć:
- jakość relacji rodzinnych i partnerskich,
- kontakty społeczne,
- dostępność wsparcia,
- samotność i poczucie izolacji,
- sytuacja zawodowa lub szkolna,
- warunki finansowe,
- warunki mieszkaniowe,
- przewlekły stres.
W praktyce rzadko można wskazać jedną przyczynę depresji. Częściej mamy do czynienia z połączeniem różnych czynników, które wzajemnie się wzmacniają.
Predyspozycje biologiczne mogą spotkać się z trudnymi doświadczeniami, przewlekłym stresem, problemami w relacjach czy brakiem wystarczającego wsparcia. Dlatego próba znalezienia jednej odpowiedzi na pytanie „dlaczego zachorowałem?” nie zawsze jest możliwa.