Czym jest ADHD?
ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi to zaburzenie neurorozwojowe, które wpływa na zdolność koncentracji, kontrolę impulsów oraz poziom aktywności. Osoby z ADHD często doświadczają trudności w różnych obszarach życia. U dzieci często zauważa się znaczne problemy w nauce i trudności w relacjach z rówieśnikami. Dorośli natomiast często doświadczają znacznych kłopotów w organizacji aktywności, zarządzaniem czasem oraz utrzymywaniem stabilnych relacji interpersonalnych. Konsekwencją tych trudności często jest niska samoocena oraz trudność w radzeniu sobie ze stresem.
Objawy ADHD
Objawy ADHD mogą różnić się w zależności od wieku pacjenta oraz dominującego podtypu zaburzenia. Obecnie wyróżnia się trzy główne prezentacje ADHD:
- Przewaga zaburzeń uwagi – dominują trudności z koncentracją, zapominanie o codziennych obowiązkach, brak organizacji.
- Przewaga nadpobudliwości i impulsywności – osoba ma trudności z utrzymaniem spokoju, jest bardzo aktywna, często podejmuje działania bez przemyślenia konsekwencji.
- Typ mieszany – występują zarówno problemy z koncentracją, jak i nadmierna aktywność oraz impulsywność
Grupa objawów związanych z koncentracją uwagi dotyczy:
- Pomijania szczegółów: popełniania błędów wynikających z nieuwagi.
- Koncentracji: trudności w utrzymywaniu odpowiedniej ilości uwagi podczas zadania lub rozmowy,
- Słuchania: sprawianie wrażenie, jakby nie słuchało osób, z którymi się rozmawia,
- Kończenia zadań: zaczynanie, ale nie doprowadzanie obowiązków do końca.
- Organizacji: trudności z planowaniem, dotrzymywaniem terminów i porządkowaniem działań.
- Dłuższego wysiłku umysłowego: unikanie zadań wymagających stałego skupienia, zwłaszcza tych postrzeganych jako nudnych.
- Gubienia: przedmiotów potrzebnych do codziennych czynności.
- Rozpraszania: łatwości wytrącania uwagi poprzez własne myśli lub zewnętrzne elementy otoczenia np. dźwięki.
- Zapominania: o codziennych obowiązkach i sprawach
Grupa objawów związanych z nadruchliwością i impulsywnością dotyczy:
- Niepokoju ruchowego: wiercenie się lub poruszanie rękami i nogami.
- Wstawania: opuszczanie miejsca, chodzenie wtedy gdy wypadałoby siedzieć,
- Nadmiernej aktywności: pozostaje ciągle w ruchu lub odczuwa potrzebę ciągłego działania,
- Trudności z relaksowaniem się: ma trudność ze spokojnym odpoczynkiem,
- Dużego napędu: bycie stale w ruchu, jakby trudno było się zatrzymać lub spowolnić,
- Mówienia: mówienie nadmiernie dużo lub / i szybko,
- Odpowiadania: pod wpływem impulsu, zanim pytanie zostanie dokończone.
- Czekania: trudności w oczekiwaniu na swoją kolej,
- Przerywania: wtrącanie się do rozmów lub działań innych osób
ADHD a statystyki
-statystycznie dotyka u 3-5% populacji na świecie,
-niektóre badania wskazują, że osoby z ADHD mają średnio krótszą oczekiwaną długość życia (o ok 7-9 lat w porównaniu do osób bez ADHD),
-objawy ADHD są zwykle zauważane po raz pierwszy w młodym wieku – w okresie dzieciństwa stawianych jest najwięcej rozpoznań,
-ADHD stwierdza się u około od 28 do 70% osób z ASD, natomiast ASD u około 15% osób z ADHD;
ADHD – przyczyny
Badania wskazują, że ADHD ma silne podłoże genetyczne, co oznacza, że może być dziedziczone. Odziedziczalność ADHD szacuje się na około 70–80%. Poza czynnikami genetycznymi wskazuje się również na atypowy rozwój mózgu, badania wskazują m.in. na odmienne funkcjonowanie sieci czołowo-prążkowiowych oraz odmienne funkcjonowanie układów dopaminy i noradrenalin. Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia objawów ADHD zalicza się również ekspozycję na tytoń, alkohol czy stres w okresie ciąży.
Metody leczenia ADHD
Leczenie ADHD jest dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta, najczęściej obejmuje:
1. Farmakoterapię
Najczęściej stosowane leki to:
- Stymulanty (np. metylofenidat, amfetaminy) – zwiększają poziom dopaminy w mózgu, poprawiając koncentrację i kontrolę impulsów
- Niestymulanty (np. atomoksetyna) – stosowane u osób, które nie tolerują leków stymulujących
2. Terapię psychologiczną
Do szczególnie zalecanych nurtów zalicza się terapię poznawczo-behawioralną, która obejmuje techniki samoregulacji, strategie organizacyjne i pracę nad kontrolą impulsów.